27 januari 2014

Cantica, Bijbelse vertelliederen, Getijden van de dag

 

Derde middag van de cursus ‘Geloven? Laat mij het maar zingen!’

 

Aanleiding: Ingebruikname van een nieuw liedboek in veel Protestantse Kerken

 

Cantica

 

Dit is de kleinste afdeling in ons nieuwe liedboek. Cantica (letterlijk: gezangen) zijn die liederen uit de Bijbel die buiten het Boek der Psalmen staan. Daarom is het een logische keuze van de redactie om deze kleine groep liederen pal achter de Psalmen te plaatsen.

 

Het meest bekende canticum is ongetwijfeld de Lofzang van Maria, het Magnificat. Maria barst uit in vreugdegezang bij de ontmoeting met haar nicht Elisabeth, die ook zwanger blijkt te zijn van een bijzonder kind. Dit lied heeft een prominente plaats gekregen onder nummer 157. Dat nummer klinkt als het ons bekende gezang 66 uit het Liedboek 1973. Daarna volgen nog vijf andere vormen om dit lied te kunnen zingen door voorzanger, koor, gemeente. Dat hadden er ook met gemak tien kunnen zijn of nog meer, want heel veel tekstdichters en musici hebben zich met dit canticum bezig gehouden.

 

Misschien is het aantrekkelijk op deze middag van 27 januari nu juist een lied door te zingen dat niet is opgenomen in de liedboekgroep, namelijk dat van dichteres Ria Borkent en componist Dirk Zwart: een originele en goed gevonden tekst op een prachtige hymnische melodie die elke gemeente graag zou willen zingen! Dat is dan bij deze beloofd.

 

Bijbelse vertelliederen

 

In het Liedboek 1973 volgen op de honderdvijftig psalmen eerst ruim honderd ‘Schriftliederen’. Dat was in 1973 een spectaculaire ontwikkeling: een uitgebreide groep gezangen die speciaal bij bepaalde bijbelgedeelten gemaakt was. Juist in deze afdeling waren veel nieuwe liederen te vinden van de dichters/theologen die jarenlang hadden gewerkt aan de nieuwe psalmberijming. Zij waren intussen ‘gepokt en gemazeld geraakt’ in het fenomeen ‘dichten bij bijbelteksten’, en hun dichtersaderen stopten niet met vloeien omdat de psalmberijming klaar was. Zij gingen door! Voor veel musici gaf dit gelegenheid tot het componeren van nieuwe kerkliedmelodieën en dat gebeurde dan ook: verrassend mooie en originele zangwijzen zagen het licht van componisten als Jaap Geraedts, Frits Mehrtens, Gerard Kremer en veel anderen.

 

Na veertig jaar zingen uit liedboek 1973 zijn we gewend geraakt aan het fenomeen ‘Schriftlied’ en heeft de redactie ervoor gekozen er geen aparte afdeling meer aan te wijden. De liederen zijn er nog, maar staan nu verdeeld over andere geledingen van het nieuwe liedboek. Storend is dat niet.

Wel treffen we hier nu deze kleine afdeling ‘Bijbelse vertelliederen’ aan, die een paar verrassingen voor ons klaar heeft: nieuwe componisten zoals onder anderen Joke Brandsma en Jetty Podt, en nieuwe tekstdichters als René van Loenen, Hanna Lam en Maria de Groot (foto hiernaast). Van de laatste twee kun je het ook anders zeggen: het is pijnlijk en onterecht dat van deze dichteressen geen enkel lied was opgenomen in Liedboek 1973 en het werd hoog tijd dat dit nu wél gebeurde.

Een andere verrassing is dat veel van deze Bijbelse vertelliederen geschikt zijn voor kinderen. Zij hebben een toon en stijl die het kind serieus neemt en die het niet afscheept met kinderachtigheden.

 

Getijden van de dag

 

Van de drie hoofdstukken waaraan we vanavond aandacht schenken is dit het meest omvangrijke. ‘Zingen en bidden in huis en kerk’ is de ondertitel van het nieuwe Liedboek. Juist in dit hoofdstuk worden veel mogelijkheden aangereikt voor zingen en bidden thuis. Thuis is de plaats waar een mens vaak is in de ochtend, in de middag, in de avond. Voor al deze (ge)tijden geeft het boek mogelijkheden – oude, maar ook veel fraaie nieuwe!

Daarnaast begint het hoofdstuk met een paar complete liturgieën die heel goed in een kerk gebeden kunnen worden.

Aan beide vormen zullen we aandacht schenken op de middag van 27 januari.

 

Roel Smit 

 

 

 

 

 

 

 

 

Design by IndionDesign    © 2017 Roel Smit